Delfts Symphonie Orkest

Klassiek speelt bij DSO!

“Harold en Italie” is een stuk dat niet zo eenvoudig in een categorie te plaatsen is. Het is noch een echte symfonie noch een echt soloconcert. De ondertitel van Berlioz geeft enig uitsluitsel: “Symfonie in vier delen met een solo altviool”. Het is dus in de eerste plaats een orkestwerk waarin de solist een wezenlijke, maar geen centrale rol vervult. Dit laatste heeft Nicolo Paganini geweten, de beroemde vioolvirtuoos aan wie we in eerste instantie het bestaan van dit stuk te danken hebben.

In 1833 ontmoetten de aanstormende componist en de wereldberoemde solist elkaar na een concert in Parijs. Paganini had kort tevoren een Stadivarius-altviool van superieure kwaliteit gekocht, maar naar zijn eigen zeggen bestond er geen geschikte muziek voor.  Hij vroeg Berlioz om een stuk voor hem te componeren. Paganini moet ongetwijfeld hebben gedacht aan een soortgelijk stuk als de soloconcerten die hij zelf voor de viool schreef: met de solist in een onmiskenbare, duizelingwekkend virtuoze hoofdrol, en met het orkest in de rol van “muzikale garnering”. Groot was dan ook zijn teleurstelling toen hij Berlioz’ eerste opzet onder ogen kreeg. Zijn commentaar was even kort als vernietigend: “Te veel rusten”. Berlioz liet zich echter niet ontmoedigen en ging rustig verder met componeren op de ingeslagen weg. Uiteindelijk ging “Harold” met een andere solist in première. Paganini hoorde het stuk pas drie jaar later, toen het al in meerdere opzichten bergafwaarts met hem ging. Wellicht was hij tot een dieper inzicht gekomen door alle persoonlijke tegenslagen want na het concert kwam hij nederig naar Berlioz toe, knielde en kuste zijn hand voor een wild enthousiast publiek. De volgende dag stuurde hij hem nog eens een bedankbrief met een cheque van 20.000 francs…

“Harold in Italie” is losjes gebaseerd op het beroemde verhalende gedicht “Childe Harold’s Pilgrimage” van de romantische Engelse dichter Lord Byron. Volgens Berlioz heeft hij vooral de sfeer van het gedicht willen weergeven, niet zozeer de concrete gebeurtenissen, hoewel de titels van de delen wel naar specifieke situaties verwijzen. Veel meer dan op Byron’s gedicht is het muziekstuk gebaseerd op Berlioz’ eigen ervaringen in Italië, waar hij na het winnen van een prestigieuze kunstprijs (de Prix de Rome) min of meer gedwongen terecht was gekomen. De winnaars van die prijs moesten namelijk verplicht twee jaar in Rome doorbrengen, om nieuwe inspiratie op te doen in die oude stad vol kunstschatten. Berlioz verveelde zich er echter stierlijk: hij had sowieso niets met Italiaanse muziek en Rome was in die tijd bepaald geen bruisend muzikaal centrum. Er werden echter tijdens zijn verblijf aldaar nauwelijks eisen aan hem gesteld en hij had dan ook volop tijd om reizen naar andere Italiaanse steden te maken, en om door het onbedorven platteland in de buurt van de stad te trekken. Dat laatste leverde hem uiteindelijk nog de meeste inspiratie op. “Harold” is volgens Berlioz vooral gebaseerd op zijn reis door de Abruzzi, een ruig berggebied ten oosten van Rome.